| Okuma Süresi: 10 Dakika

BİLİRKİŞİLİK YÖNETMELİĞİ

AV. METİNCAN UÇAR

İşbu yönetmelik Adalet Bakanlığı tarafından 3/11/2016 tarihli ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunun 18’inci maddesine dayanılarak, Bilirkişiliğe başvuru ve kabul şartlarının, Bilirkişilerin nitelikleri, eğitimi, sicil ve kaydı, görevlendirilmesi, uymaları gereken temel ve etik ilkelerin, çalışma esaslarının, denetiminin, sicil ve listeden çıkarılması ile Bilirkişilik Danışma Kurulu, Bilirkişilik Daire Başkanlığı ve bilirkişilik bölge kurullarının çalışma usul ve esaslarının düzenlenmesi amacıyla çıkartılmıştır. İşbu yönetmelik adli ve idari yargı alanında yürütülen her türlü bilirkişilik faaliyetini kapsamakla birlikte, kanunlarda bilirkişilik hizmeti verebileceği öngörülen kurumlar ile yargı mercilerinin talebi üzerine bilimsel ve teknik görüş bildiren kamu kurum ve kuruluşlar bu yönetmelik kapsamı dışında bırakılmıştır.

 

Bu yönetmelikte birtakım tanımlamalar yapılmış olup, bunları şu şekilde ifade etmek mümkündür. Bu yönetmelikte geçen Bakanlık, Adalet Bakanlığını, Bilirkişi, Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde oy ve görüşünü sözlü veya yazılı olarak vermesi için başvurulan gerçek veya özel hukuk tüzel kişisini, Bilirkişi Bilgi Sistemi, Bilirkişilerin internet üzerinden UYAP’a erişim yaparak elektronik ortamda işlem yapabilmelerini sağlayan sistemi, Bilişim Sistemi, Bilgisayar, çevre birimleri, iletişim altyapısı ve programlardan oluşan veri işleme, saklama, düzeltme, silme yok etme ve iletmeye yönelik sistemi, Bölge Kurulu, Bilirkişilik bölge kurullarını, Daire Başkanlığı, Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan bilirkişilik Daire Başkanlığını, Kanun, Bilirkişilik Kanununu, Liste, Bilirkişilik siciline kayıtlı kişilerin ad ve soyadlarını, temel ve alt uzmanlık alanlarını ve mesleklerini gösteren ve bölge kurulları tarafından hazırlanan bilirkişi listesini, Sicil, Bilirkişilik sicilini, Tarife, Daire Başkanlığı tarafından yıllık olarak hazırlanan Bilirkişilik Asgari Ücret Tarifesini, Temel Eğitim, Kanunlarda yer alan esaslar ve Bakanlık tarafından belirlenen ilkeler kapsamında bilirkişiliğe başvuru öncesinde alınması gereken zorunlu eğitimi ve son olarak UYAP, Adalet hizmetlerinin elektronik ortamda yürütülmesi amacıyla oluşturulan Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemini ifade etmektedir.

 

Yayınlanan bu yönetmelikle birlikte Bilirkişi görevinin temel ve etik ilkeleri belirlenmiş olup, detaylı bir şekilde düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 5. maddesi, 6754 sayılı Bilirkişilik Kanununun (“Bilirkişilik Kanunu”) 3. maddesi ile uyumlu olarak temel ilkeleri düzenlemiştir. Buna göre; bilirkişinin, görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yerine getireceği, raporunda çözümü uzmanlığı özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamayacağı,  hukuki nitelendirme ve değerlendirmede bulunamayacağı, genel bilgi ve tecrübeyle ya da hakimlik mesleğinin gerektirdiği bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamayacağı, kendisine tevdi olunan görevi bizzat yerine getirmekle yükümlü olacağı ve görevinin icrasını kısmen ya da tamamen bir başkasına devredemeyeceği, görevi sebebiyle kendisine tevdi edilen bilgi ve belgelerin veya öğrendiği bilgilerin gizliliğini sağlamakla yükümlü olacağı ve bu yükümlülüğün bilirkişilik görevi sona erdikten sonra da devam edeceği, çözümü uzmanlığı, özel ve teknik bilgiyi gerektiren sorun açıkça belirtilmeden ve inceleme yaptırılacak konunun kapsamı ile sınırları açıkça gösterilmeden bilirkişinin görevlendirilemeyeceği, kural olarak aynı konuda bir kez rapor hazırlanacağı ama rapordaki eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için ek rapor istenebileceği ve son olarak UYAP ile bu sisteme entegre bilişim sistemleri ve yazılımları vasıtasıyla ulaşılabilen veya çözülebilen sorunlar için bilirkişiye başvurulamayacağı bilirkişilik görevinin temel ilkeleri arasında sayılmıştır.

 

Bilirkişilik Kanunu ile atıf yapılan etik ilkeler ise, Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Etik ilkelerin kapsamı da tıpkı temel ilkelerde olduğu kapsamlı bir şekilde ele alınıp düzenlenmiştir. Sicile ve listeye kaydolan bilirkişiler ile liste dışında görevlendirilen bilirkişiler, ile işbu Yönetmelikte yer alan temel ilkelere ve bilirkişilik göreviyle bağdaştığı ölçüde 13.04.2005 tarihli ve 25785 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan kamu Görevleri Etik Davranış İlkeleri İle Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte düzenlenen etki ve ilkelere de uymakla yükümlü olacaklardır. Yetkinlik ve mesleki özen, bağımsızlık, dürüstlük ve tarafsızlık, saygınlık ve güven, görevi kabul yükümlülüğü, menfaat elde etme yasağı, bildirim yükümlülüğü, reklam yasağı Bilirkişilik görevinin etik ilkeleri arasında sayılmıştır. Bu ilkeler içerisinde görevi kabul yükümlülüğü, menfaat elde etme yasağı, bildirim yükümlülüğünü ve reklam yasağını kısaca açıklamak gerekirse; Sicile ve Listeye kayıtlı olan bilirkişiler kendisine verilen görevi kabule zorunlu olup, görevlendirildiği konuda uzmanlık bilgisi ve tecrübesinin yeterli olmadığını, konunun kendi uzmanlık alanına girmediğini, varsa görevi kabulden kaçınmasını haklı kılacak mazeretini, görevlendirmeyi yapan mercie bildirmekle yükümlü tutulmuştur. Bilirkişi görev, unvan ve yetkilerini kullanarak kendisi, yakınları veya üçüncü kişiler lehine menfaat sağlayamayacaktır. Bilirkişi etik ilkelerle bağdaşmayan veya hukuka aykırı iş ve eylemlerde bulunulmasının kendisinden talep edilmesi halinde ya da görevini yerine getirirken bu tür eylem veya işlemlerden haberdar olduğunu durumu geciktirmeksizin görevlendirmeyi yapan mercie bildirecektir. Bilirkişi görevi almak için reklam sayılabilecek her türlü girişim ve eylemde bulunamayacak, internet sitesinde, tabelalarında ve basılı kağıtlarında sicil ve listeye kayıtlı olduğuna dair ibareler kullanamayacaktır. Aynı şekilde görevi almak amacıyla özel amaçlı, arama motorlarına, rehberlerine, listelerine, veri tabanlarına ve benzerlerine kayıtlı olamayacak, kayıt edilmesine rıza gösteremeyecektir. Fakat bilirkişi, bilirkişilik görevi almak amacına yönelik olmamak kaydıyla arama motorlarına anahtar kelime olacak şekilde sadece adı soyadı ve mesleki unvanı ile bulunduğu şehrin adını kullanarak kaydolabilecektir.

 

Kanunla verilen görevleri yerine getirmek üzere Bilirkişilik Kanunu ile düzenlenen Bilirkişilik Danışma Kurulu’na Yönetmelik’te de yer verilmiştir. Bilirkişilik Kanununda düzenlenmeyen Danışma Kurulunun toplanma ve karar alma usulü Yönetmeliğin 17. maddesinin 7. fıkrası ile belirlenmiştir. Buna göre; Danışma Kurulunun, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanacağı ve toplantıya katılan üyelerin, gündemle ilgili konular hakkındaki önerileri müzakere edileceği ve katılanların salt çoğunluğu ile kabul edilenlerin öneri haline getirilerek Başkan tarafından Daire Başkanlığına gönderileceği belirtilmiştir.

 

Bilirkişilik Kanunu ile düzenlenen bir diğer kurum olan Daire Başkanlığı’nın oluşumu, görev ve yetkilerine Yönetmelik’te de yer verilmiştir.

 

Yine Bilirkişilik Kanunu ile de düzenlenen bilirkişilik Bölge Kurulu’nun oluşumu, görevleri ve diğer hususlar belirtilmiştir. Yönetmelik ile; Bölge Kurulunun çalışma usul ve esasları, toplantı gündemi, görüşme usulü, oylama ve karar, itiraz ve dava hakkı gibi hususlar ilk ke düzenlenmiştir. Buna göre; toplantıda görüşülen konular hakkında alınan kararlar en geç ‘On Beş gün içinde’ yazılacak ve ilgilisine tebliğe çıkarılacaktır. Kurulca alınan kararlara karşı, kararın tebliği veya ilan tarihinden itibaren ‘Otuz gün içinde’ kararı veren Bölge Kuruluna itiraz edilecektir. Daha evvelce verilen karar tekrar değerlendirilecek itirazın kabulüne ya da reddine karar verilecektir. Bölge kurulunun itiraz üzerine verdiği kararlara karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılabilecektir.

 

Bilirkişilere verilecek eğitime ilişkin önemli hususlar Yönetmelikte yer almaktadır. Bilirkişilik temel eğitimi, beş yıllık mesleki kıdem kazanmış kişiler tarafından alınan ve bilirkişilik faaliyetinin yürütülmesi ile ilgili temel, teorik ve pratik bilgileri içeren eğitimi ifade etmektedir. Bu eğitim 18 saat teorik ve 6 saati uygulamalı olmak üzere en az 24 ders saatinden oluşacaktır. Yargılama hukukunun genel ilkeleri, bilirkişilik mevzuatı hükümleri, bilirkişinin taşıması gereken nitelikler, bilirkişinin yetkileri ve yükümlülükleri, uyması gereken temek ce etik ilkeler, ispat faaliyeti ve bilirkişi incelemesinin usul ve tekniğini teorik eğitimini; Bilirkişi Bilgi Sisteminin kullanılması, katılımcıları bireysel veya heyet halinde sistematik teknikleri kullanma becerilerini geliştirmelerini sağlayacak örnek bir olaya ilişkin raporu düzenleme ile uygulama gözetim faaliyetleri pratik eğitimi oluşturacaktır. Bu temek eğitime katılım zorunluluğu söz konusu olup, derslerin 1/12’sine devam etmeyenlerin eğitim programıyla ilişiği kesilecektir. Bilirkişilere, bilirkişilik eğitim izni verilen kuruluşlarca teorik ve uygulamalı, toplam 6 saatten az olmamak üzere üç yılda bir defa yenileme eğitimi verilecektir. Bilirkişiler bu eğitimlere sicile kaydedildiği tarihten itibaren üçüncü yılın içinde katılmak zorunda olacaktır. Alanlarındaki uzmanlıkları ve bilimsel yeterlilikleri dikkate alınarak, bilirkişilik temel eğitiminden ve listeye kaydolmaktan muaf tutulacaklara ilişkin usul ve esasların belirlenmesine dair genelgeye göre oluşturan listede yer alan kişiler temel eğitimden muaf tutulacaktır. Buna ek olarak, 06.12.2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanuna göre yetkilendirilen gayrimenkul değerleme uzmanları için, 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunun 15 inci maddesi gereğince sadece kamulaştırma alt uzmanlık alanında görev yapmak kaydıyla bilirkişiliğe kabul şartları bakımından temel eğitim şartı aranmayacaktır.

 

Bilirkişiliğe başvuru ve sicile kayda ilişkin önemli hükümler işbu Yönetmelikte yer almıştır. Bilirkişilik başvurusunda bulunacak gerçek kişilerde aranacak özellikler, Bilirkişilik Kanununda olduğu gibi Yönetmelik’te de düzenlenmiştir. Buna göre;

 

-26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıldan fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene karşı ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ile zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerin aklama veya kaçakçılık, gereceğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık yapma, yalan tanıklık ve yalan yere yemin suçlarından mahkum olmamak,

-Terör örgütleriyle iltisaki veya irtibatlı olmamak,

-Daha önce kendi isteği dışında sicilden veya listeden çıkarılmamış ya da sanat icrasından veya mesleki faaliyetten geçici ya da sürekli olarak yasaklanmamış olmak,

-Başka bir bölge kurulunun listesine kayıtlı olmamak.

-Bilirkişilik temel eğitimi başarıyla tamamlamak,

-Bilirkişilik yapacağı uzmanlık alanında en az beş yıl fiilen çalışmış olmak ya da Daire Başkanlığınca daha fazla çalışma süresi belirlenmiş ise bu süre kadar fiilen çalışmış olmak,

-Meslek mensubu olarak görev yapabilmek için ilgili mevzuat gereği aranan şartları haiz olmak ve mesleğini yapabilmek için gerekli olan uzmanlık alanını gösteren diploma, mesleki yeterlilik belgesi, uzmanlık belgesi, ustalık belgesi veya benzeri belgeye sahip olmak,

-Daire Başkanlığının bilirkişilik temel ve alt uzmanlık alanlarına göre belirlediği yeterlilik koşullarını taşımak,

 

gerçek kişilerde bilirkişi olmak için aranan şartları oluşturmaktadır.

 

Özel hukuk tüzel kişilerinde yukarıda anılı şartları taşıyan ve sicile kayıtlı gerçek kişilerin istihdam edilmesi gerekecektir ki bilirkişi sıfatını haiz olabilsin. Daha önceki başvurusu, mesleki yeterli nitelikte bulunmadığı gerekçesiyle reddedilenler, bir yıl geçmedikçe yeniden bilirkişilik yapmak için başvuruda bulunamayacaktır. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu ve anılan şartları taşıdığını belgelemediği takdirde, sicil ve listeye kaydedilemeyecektir.

 

Bölge Kurulu, bilirkişi listelerinin oluşturulması veya ihtiyaca göre güncellenmesi amacıyla, bilirkişi sıfatıyla listeye kaydolmak isteyen ilgililerin yerleşim yerinin veya mesleki faaliyetlerini yürüttüğü yerin bağlı olduğu bölge kuruluna ya da ilk derece mahkemesi adli veya idari yardı adalet komisyonuna müracaat etmeleri hususunda her yıl Daire Başkanlığınca belirlenecek tarihe kadar olan yapacaktır. Bu hususu, yetki çevresinde gerekli gördüğü kamu kurum ve kuruluşlarına kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ve ilgili yerlere yazıyla bildirecektir.

 

Bilirkişiliğe başvuru dilekçesine Yönetmeliğin 40. maddesinde yer alan belgeler eklenerek, başvuru Bölge Kurullarına yapılacaktır. Başvuru dilekçesine eklenmesi zorunlu olan belgelerin eksik olması halinde başvuru sahibine belgeleri tamamlaması için ‘15 gün’ kesin süre verilecektir. Başvurular Daire Başkanlığınca belirlenecek süre içinde bölge kurulu tarafından değerlendirilecek ve yapılan değerlendirme sonucunda bulunması gereken belgelerin ihtara rağmen tamamlanmamış olması ya da başvuru sahibinin bilirkişilik şartlarını taşımadığının tespiti halinde talebin reddine karar verilecektir. Başvurunun reddine ilişkin karar bölge kurulları, bölge adliye ve bölge idare mahkemelerinin internet sitelerinde yayımlanması suretiyle duyurulacaktır. Bu duyuru aynı zamanda tebliğ yerinde de geçecektir.  Talepleri uygun görülenler hakkında sicile ve listeye kayıt ile yemine ilişkin işlemler yapılacaktır.

 

Talepleri kabul edilenler arasından, sicile kayıt bakımından öncelikle bilirkişi olmak için aranan şartların taşınıp taşınmadığı değerlendirilerek, bu koşulları taşıyanlar arasından en liyakatlı olanlar seçilerek sicile ve listeye kaydedilecektir. Bölge kurulu tarafından yapılan bu işlemde liyakat, başvuranın mesleki tecrübesi, alanında yüksek lisans, doktora, sanata yeterlilik gibi uzmanlık eğitimi, katıldığı meslek içi eğitimler veya uzmanlığı gösteren belgeler dikkate alınarak değerlendirilecektir. Bilirkişiliğe kabul edilen kişilere bölge kurulu tarafından üç yıl süreyle geçerli olmak üzere bilirkişilik yetki belgesi verilecektir. Listeye ilk defa kabul edilenler ile listeden kendi isteği ile çıkarılıp yeniden kabul edilenler, bölge kurulunca veya bölge kurulu bulunmayan yerlerde bulundukları yer ilk derece mahkemesi adli yargı adalet komisyonunca daha önce belirlenen ve ilan edilen tarihlerde sayılı Ceza Muhakemesi Kanunun 64üncü maddesinin beşinci fıkrası ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanununun 271 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen usule göre yemin edeceklerdir. Bu yemin, bölge kurulu başkanı veya görevlendireceği bölge kurulu üyesi huzurunda yapılacaktır. Listeye kayıtlı bilirkişilere, görevlendirildikleri her dava veya işte ayrıca yemin verdirilmeyecek; sadece bilirkişilere önceden etmiş bulundukları yemine bağlı kalmak suretiyle oy ve görüş bildirmek zorunda oldukları hususu hatırlatılacaktır.

 

Bilirkişilik sicili, Daire Başkanlığı nezdinde bilirkişilere sicil numarası verilmek suretiyle merkezi kayıt şeklinde tutulacaktır. Bilirkişi listesi, bilirkişilik siciline kayıtlı kişilerin ad ve soyadları, temel ve alt uzmanlık alanları, meslekleri ve 24.03.2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümleri gözetilerek Daire Başkanlığınca belirlenecek diğer hususlar gösterilmek suretiyle bölge kurulları tarafından oluşturulacak olan listelerdir. Bilirkişilik siciline kayıtlı bilirkişiler yemin etmek suretiyle listeye kaydedilecektir. Bilirkişi olarak hizmet verecek özel hukuk tüzel kişileri bünyesinde bilirkişi olarak çalışacak kişiler için listeye kayıt söz konusu olmayacaktır. Aleni olan bu liste herkesin erişimine açık olacaktır. Bilirkişi, yerleşim yeri, görev veya iş yeri değişikliği nedeni ile başka bir bölge kurulunun bulunduğu listeye nakil suretiyle kayıt olabilecektir. Sicil ve listeye kayıt olmak esas olmakla birlikte, Daire Başkanlığınca oluşturulan ve alanlarındaki uzmanlıkları ve bilimsel yeterlilikleri dikkate alınarak, sicile ve listeye kaydolmaktan muaf tutulan bilirkişiler de olacaktır. Başka bir ifade ile muafiyet listesinde yer alan bilirkişiler sicil ve listeye kaydolmadan bilirkişi görevini üstlenebilecektir.

 

Bilirkişilerin hangi hal ve şartlarda sicil ve listeden çıkarılacağı hususu da dikkatli bir biçimde işbu yönetmelikte düzenlenmiştir. Buna göre;

 

1-Bilirkişiliğe kabul şartlarının kaybedilmesi veya sicile kabul tarihinde gerekli şartların bulunmadığının sonradan tespit edilmesi,

2-Kanuni bir sebep olmaksızın bilirkişilik yapmaktan kaçınılması veya raporun belirlenen süre içinde mazeretsiz olarak verilmemesi,

3-Bilirkişilik görevi ve bu görevin gerektirdiği etik ilkelerle bağdaşmayan, güven duygusunu sarsıcı tutum ve davranışlarda bulunulması,

4-Temel ilkelere aykırı olarak bilirkişilik faaliyetinde bulunulması,

5-Bölge Kurulu tarafından yapılacak performans değerlendirmeleri sonucunda yeterli bulunmaması,

6-Bilirkişilik süresinin dolmasına rağmen süresi içerisinde yenileme talebinde bulunulmaması,

7-Bilirkişinin sicilden ve listeden çıkarılmayı talep etmesi hallerinde Bilirkişi sicil ve listeden çıkarılacaktır.

 

Yukarıda sayılan şartlardan 2, 3, 4, 5’te yer alan hallerde ihlalin niteliğine göre sicilden ve listeden çıkarma yaptırımı yerine uyarma ve bir yıla kadar geçici süreyle listeden çıkarma yaptırımı uygulanabilecektir.

 

Bilirkişilik müessesinin niteliği de dikkate alındığı zaman çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişiye başvurulabilecektir. Genel bilgi veya tecrübeyle ya da hakimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulması mevzu bahis olmayacaktır. Bilirkişi, resen ya da talep üzerine ilgili merci tarafından görevlendirilebilecek ve bölge kurullarınca düzenlenen listelerden seçilecektir. İşin mahiyetine göre olmak ve gerekçesi açıkça gösterilmek suretiyle birden fazla bilirkişi görevlendirilebilecektir. Adli ve idari yargıda görev alacak bilirkişiler, Bölge Adliye Mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınmak suretiyle bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden görevlendirilecektir. Ancak kendi bölge listesinde ilgili uzmanlık alanında bilirkişi olmasına rağmen diğer bir bölgedeki bilirkişinin, görevlendirme yapılan yere daha yakın bir mesafede bulunması durumunda. Bu listeden de görevlendirme yapılabilecektir. Bölge Kurulunun hazırladığı listede bilgisine başvurulacak uzmanlık akanında bilirkişi bulunmaması halinde, diğer bölge kurullarının listelerinden, burada da bulunmaması halinde listelerin dışında bilirkişiliğe kabul şartlarını haiz kişiler arasından görevlendirme yapılabilecektir. Listelerin dışından görevlendirilen bilirkişiler, bölge kuruluna bildirilecektir. Liste dışından görevlendirilen bilirkişinin, bilirkişilik yapma şartlarını taşımadığının bölge kurulu tarafından tespiti halinde, bu kişi UYAP’a kaydedilmeyecek ve bu durum görevlendirmeyi yapacak mercie bildirilecektir. Yüksek mahkemelerin ilk derece mahkemesi olarak baktıkları dava ve işlerde, tüm bölge kurulları listelerinde kayıtlı bilirkişiler arasından görevlendirme yapılabilecektir.

 

Görevlendirilen bilirkişiye, inceleme yaptırılacak konunun kapsamı ve sınırları yazılı olarak bildirilecek ve açıkça anlatılacaktır. Bu yazı ile inceleme konusu bütün sınırlarıyla ve açıkça belirlenecek, bilirkişinin cevaplaması gereken sorulara yer verilecek, takdir edilen bilirkişi ücreti gösterilecek, raporun verilme süresi belirlenecek ve gerçeğe aykırı mütalaada bulunması halinde Türk Ceza Kanunun 276 ıncı maddesi uyarınca cezalandırılacağı ifade edilecektir.

 

Bilirkişi, görevlendirmeyi yapan merci tarafından verilen süre içinde raporunu hazırlayıp sunacaktır. Ancak işin niteliği gereği verilen süre içinde raporun hazırlanmasına imkan bulunmazsa, talebi halinde bilirkişiye ek süre verilebilecektir. Bilirkişinin öngörülen sürede raporu vermemesi halinde bilirkişi görevden alınacak ve yeni bir bilirkişinin görevlendirilmesi söz konusu olacaktır. Bilirkişi, kendisine verilen asıl veya ek süre dolmasına rağmen mazeretsiz olarak raporunu sunmadığı takdirde, raporunu verinceye kadar kendisine yeni bir bilirkişilik görevi verilmeyecektir.

 

Bilirkişi, yapacağı ön incelemede, incelemeyi gerçekleştirebilmesi için bazı hususları önceden araştırılması ve tespiti ile kendisine teslim edilen dosya ve belgelere ilave olarak başka kayıt ve belgelere ihtiyaç duyması halinde bir hafta içinde görevlendirmeyi yapan merciden talepte bulunacaktır. Bilirkişi raporunda yer alacak hususlar da işbu Yönetmelikte tek tek sıralanmıştır. Birden fazla bilirkişi görevlendirilen durumlarda farklı görüşler varsa raporda ayrı ayrı açıklanacak farklı görüşler ayrı bir rapor halinde de mahkemeye sunulabilecektir. Bilirkişi, kati surette raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında hukuki nitelendirme ve değerlendirmede bulunamayacaktır.

 

Bilirkişinin raporu görevlendirmeyi yapan merci tarafından diğer delillerle birlikte değerlendirilecektir. Görevlendirmeyi yapan merci pek tabii eksik gördüğü hususların, cevaplanmasını istediği soruların giderilmesi amacıyla ek raporlar isteyebilecektir. Bilirkişiye, tarife esas alınmak suretiyle görevlendirmeyi yapan merci tarafından incelemenin nitelik ve önemi, bilirkişinin sarf etmiş olduğu emek ve zaman göz önünde bulundurularak ücreti ödenecektir. Bilirkişinin cezai ve sorumluluğu açısından ise bilirkişi, Türk Ceza Kanun anlamında kamu görevlisidir. Daha öncede değinildiği üzere, bilirkişi kasten gerçeğe aykırı mütalaada bulunması halinde TCK 276 gereği sorumlu tutulacaktır. Bilirkişinin kasten ve ağır ihmal suretiyle düzenlemiş olduğu gerçeğe aykırı raporun, hükme esas alınması sebebiyle zarar görmüş olanlar, bu zararın tazmini için Devlete karşı tazminat davası açabilecektir.

 

Bilirkişiler görevleriyle ilgili tutum ve davranışlarının veya hazırladıkları raporları mevzuata uygunluğu bakımından bölge kurulları tarafından resen yahut talep üzerine denetlenecektir. Fakat bilirkişi raporlarının özel veya teknik bilgi yönünden içeriğine ilişkin bölge kurullarına başvuru yapılamayacaktır. Bölge kurulları bilirkişi raporlarını kanun, tüzük, yönetmelik ve genelgelerde gösterilen usul ve esaslara uygun hazırlanıp hazırlanmadığı ile Daire Başkanlığı tarafından belirlenen ilkelerle bağdaşıp bağdaşmadığı hususlarını denetleyecektir. Ancak bölge kurulları da bilirkişi raporlarını özel veya teknik bilgi yönünden denetleyemeyecektir. Bilirkişi raporlarına ilişkin yargı mercileri tarafından yapılacak denetimler bu Yönetmelik kapsamı dışında tutulacaktır. Bilirkişiler hakkında yapılan denetim sonucunda liste ve sicilden çıkarma şartlarından ilk beşinden birinin tespiti halinde bilirkişinin listeden ve sicilden çıkarılmasına karar verilecektir. Denetim sonucunda aynı şartlardan 2,3,4,5’te sayılan hallerin varlığı halinde ise sicilden ve listeden çıkarma yerine uyarma veya bir yıla kadar geçici süreyle listeden çıkarma yaptırımı uygulanacaktır. Bilirkişilik sicili ve listesinde kayıtlı olmayıp da görevlendirilenler ile listeye kaydolmaktan muaf tutulanlar, temel ilkeler ile etik ilklere aykırı olarak bilirkişilik faaliyetinde bulunduklarının t3espit edilmesi halinde, görevlendirmeyi yapan merciin yetki çerçevesinde bulunan bölge kurulu tarafından resen veya başvuru üzerine denetim ve incelemeye tabi tutularak, bölge kurulu kararı ile bilirkişilik yapmaktan yasaklanabilecektir.

 

Bölge Kurulu, resen veya başvuru üzerine yapacağı denetim ve inceleme sırasında bilirkişi hakkındaki iddiaları ciddi bulması halinde bilirkişiye tebligat yaparak bilirkişinin ‘Bir Hafta içinde’ yazılı savunma yapması istenecek yapılan inceleme neticesinde verilen karar bilirkişiye tebliğ edilecektir. Bilirkişinin geçici veya sürekli olarak sicilden ve listeden çıkarılması ile bilirkişilik yapmaktan yasaklama kararına karşı yapılan itirazı bölge kurulunca reddedilmesi halinde, bu karar aleyhine idari yargı yoluna başvurulması durumunda ayrıca yürütmeyi durdurma kararı verilmedikçe ilgili, bilirkişilik yapmaktan el çektirilerek UYAP sistemindeki kaydı pasif hale getirilecektir. Bu kural tüzel kişi bilirkişiler ve bünyesinde çalıştırdığı gerçek kişi bilirkişiler hakkında da uygulama alanı bulacaktır. Bölge kurulları da idari yönden adalet müfettişleri tarafından denetlenecektir. Yapılacak denetimde, işlerin kanun, tüzük, yönetmelik ve genelgeler ile Bakanlığın düzenleyici işlemlerine uygun olarak yürütülüp yürütülmediği incelenecektir.

 

Adalet Bakanlığı tarafından yürütülen işbu Yönetmelik, yayım tarihinde yürürlüğe girmiş olup, 8/4/2012 tarihli ve 28258 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik ile 1/6/2005 tarihli ve 25832 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ceza Muhakemesi Göre İl Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır.