| Okuma Süresi: 3 Dakika

TOBB TAHKİM HEYETİNİN VERMİŞ OLDUĞU NİHAİ KARARIN İCRA EDİLEBİLİRLİĞİ MESELESİ

TARIK ŞAHIN AV. EKREM CAN NARIN

Hakem Heyeti nihai kararları devlet mahkemeleri yerine, taraflarca aralarındaki tahkim sözleşmesine istinaden yetkilendirilen tahkim heyeti tarafından verilen ve taraflar arasındaki uyuşmazlığı çözümleyen kararlardır. Bu minvalde, mevzuat çerçevesinde teşekkül ettirilen   TOBB Tahkim Divanı ticari ve sınai ihtilafları Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Tahkim Tüzük Kuralları çerçevesinde bağımsız hakem ve hakem heyeti tarafından çözümler. TOBB Tahkimi yargı yolundan yararlanabilmek için evvel emirde tarafların tacir olması ve uyuşmazlık konusu sözleşmede tahkim kaydının yer alması gerekmektedir.

Tahkim yargılamasının taraf iradesinden kaynaklanan bir yargı yolu olması nedeniyle, yapılacak yargılama sonucunda verilen hakem kararının gereğinin de taraflarca yerine getirilmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, taraflar hukuki yollara başvurmak suretiyle hukuka aykırı olduğunu değerlendirdikleri hakem kararlarının icra edilebilir niteliğinin ortadan kaldırılması talep edebilirler.

Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki, hakem kararlarının icra edilebilir nitelik kazanabilmesi tenfiz gibi hukuki kurumlara tabi olabilir. Ancak hakem kararının tenfize konu olabilmesi için kararın tenfizi istenen ülkeden başka bir ülkede verilmiş olması ve uyuşmazlığın yabancılık unsuru içermesi gerekmektedir. Eğer ki, bir uyuşmazlık yabancılık unsuru içermiyor ise, Hakem heyeti tarafından verilen kararın icra edilebilir nitelik kazanabilmesi için yetkili Asliye Ticaret Mahkemesinden icra edilebilirlik belgesi alınması yeterli olacaktır.

Tahkime konu uyuşmazlıkta yabancılık unsuru var ve tahkim yeri Türkiye olarak belirlenmiş ise veya Taraflarca ya da Hakem Kurulunca uyuşmazlığa 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun (MTK) uygulanacağı kararlaştırılmışsa tahkim yargılaması MTK’ya tabi olacaktır. Bir başka deyişle, taraflar arasındaki sözleşmede uyuşmazlık için TOBB Tahkim yargılaması tayin edilmiş ise, hakem veya hakem kurulunca uyuşmazlığın MTK uyarınca çözüleceği kararlaştırılabilecektir. Kısacası, uyuşmazlığın MTK uyarınca çözüme kavuşturulacağı taraflar veya hakem tarafından kararlaştırılmamışsa veya uyuşmazlık yabancılık unsuru içermiyor ise,   TOBB Tahkim yargılaması  1086 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) hükümlerine tabi olup, bu durum  kararın uygulanmasında farklılıklara neden olabilecektir.

Yukarıdaki bilgiler ışığında, uyuşmazlığın esasına Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun uygulanacağı son tahlilde teyit edilmiş ise, TOBB Tahkim Yargılamasında, hakem heyetinin vermiş olduğu uyuşmazlığın esasına dair karara karşı MTK m.15/A uyarınca kararın taraflara tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde görevli mahkemede iptal davası açılabilecektir. Bu yönde bir davanın ikame edilmesiyle birlikte, hakem kararının icra edilebilir niteliği dava sonuçlanıncaya kadar kendiliğinden askıya alınır ve davaya bakan görevli Bölge Adliyesi Mahkemesi aksine karar vermedikçe, karar dosya üzerinden incelenir. Mahkeme, somut olayda önüne gelen iptal davasında, iptali istenen hakem heyeti kararına ilişkin olarak sadece MTK madde 15’te sayılan iptal sebeplerinin gerçekleşip gerçekleşmediği ile sınırlı bir inceleme  gerçekleştirebilir.(esasa girme yasağı) İptal davası sonucunda verilen lehe ya da aleyhe kararlara karşı bu defa yetkili Türk mahkemelerinden sadır olan bir karar olması sebebiyle  HMK hükümlerince temyiz yoluna başvurulabilecektir. Bu durumda borçlu Taraf temyiz süreci sona erene kadar kararın icra edilebilir niteliğini belirli bir teminat karşılığında durdurabilme imkanını haiz olacaktır.

İptal davası için öngörülen sürenin geçmesi veya tarafların iptal davası açmaktan feragat ettiği hallerde hakem kararının icra edilebilmesi için, MTK madde 15/B uyarınca Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından hakem kararının icra edilebilirliğine ilişkin belge verilmesi gerekmektedir. Mahkeme, bu belgenin verilip verilmeyeceğini incelerken hakem kararının Türk Hukuku uyarınca tahkime elverişli olup olmadığını ve kamu düzenine aykırı olup olmadığını re’sen dikkate alır. İnceleme sonucunda hakim, hakem kararının icrası için gerekli olan “İcra Edilebilirlik Belgesi”ni kendi takdiri uyarınca verecek ya da vermeyecektir.

Önem arz eden bir diğer husus, yabancılık unsuru taşımayan uyuşmazlıklarda Tahkim Yargılamasında taraflarca ya da hakem  heyeti tarafından  belirli bir  mevzuatın uygulanacağı özellikle  belirtilmemişse, uyuşmazlığın esasına Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanacaktır. Buna göre, MTK’dan farklı olarak hakem kararına karşı açılan iptal davası, kararın icra edilebilir niteliğini kendiliğinden durdurmayacaktır. Bununla birlikte, taraflardan birinin talebi üzerine hüküm olunan para veya eşyanın değerini karşılayacak bir teminat gösterilmek şartı ile kararın icrasının durdurulabileceği de düzenlenmiştir. Dolayısıyla MTK’nın uygulandığı tahkim yargılamasında iptal davasının açılmasıyla birlikte hakem kararının icra edilebilirliği iptal davası sonuçlanıncaya kadar kanun gereğince askıya alınırken, HMK’nın uygulandığı tahkim  yargılamasında verilen karara  karşı iptal davası açıldığında hakem kararının icra edilebilir niteliği ancak ve ancak teminat yatırılması üzerine durdurulabilecektir.

Sonuç olarak, TOBB tahkim yargılamasında hakem veya hakem heyetinin vermiş olduğu kararın icra edilebilirlik nitelik kazanabilmesi için yetkili mahkemeden icra edilebilir şerhi alınması gerekecek, uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuka göre de hakem veya hakem heyetinin vermiş olduğu karara karşı iptal davası açılarak kararın icra edilebilir nitelik kazanması engellenebilecektir.