| Okuma Süresi: 6 Dakika

KATILIM SİGORTACILIĞINDA YENİ DÖNEM BAŞLADI

AV. METİNCAN UÇAR

İşbu Yönetmelik, katılım sigortacılığının işleyişi, gelişimi, sağlıklı takibi ve sistemin güvenirliğinin sağlanması ile katılımcıların hak ve menfaatlerinin gözetilmesi açısından katılım sigortacılığı faaliyetine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkartılmıştır. Türkiye’de katılım sigortacılığı alanında faaliyet gösteren sigorta şirketleri ile katılım sigortacılığı sistemine dahil gerçek ve tüzel kişilerin kapsamında yer aldığı işbu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu “Kanun” hükümleri uygulanacaktır.

 

Uygulamada Tekaful Sigortacılığı olarak da bilinen bu sistemde toplanan primlerin, faiz getirisi olmayan finansal araçlara yatırılması, bu şekilde faiz geliri yerine kara katılım yoluyla primlerin değerlendirilmesi söz konusudur. Tekaful sigortacılığı İslami sigortacılık olarak da bilinmekle birlikte fonlar yönetilirken, faizsiz bankacılık esaslarına bağlı kalınmakta, şirket sigortacılık faaliyetleri sonunda bir kar elde etmişse, elde ettiği karı katılımcılara kar vermek suretiyle paylaşmaktadır.

 

İşbu Yönetmelikte geçen tanımlara değinmek gerekirse; Bakiye: Şirket tarafından belirli bir dönemde ödenmiş ve dönem içinde ödenecek tazminatlar ile risk fonuna ait yasal yükümlülükler ve diğer masraflar karşılandıktan sonra katılımcıların ödedikleri katkılardan ve bunların gelirlerinden geriye kalan tutarı, Birlik: Türkiye Sigortalar Reasürans ve Emeklilik Şirketler Birliğini, Katılımcı: Risk fonuna, kendi riskinin ve diğer katılımcıların risklerinin ortak risk paylaşımı ve dayanışma esasları çerçevesinde teminat altına alınması maksadıyla katkı primi ödeyen kişiyi, Katkı Primi: Katılımcıların risk fonu yararına ve ortak risk paylaşımı ve dayanışma esasları doğrultusunda riskin karşılanması için ödediği tutarı, Katılım Sigortacılığı: Katılımcıların kendileri ile diğer katılımcıların tazminat ve/veya birikim ödemelerine ilişkin taleplerinin karşılanmasını teminen oluşturulan risk fonuna katkıda bulundukları, söz konusu fonun sigortacılık faaliyeti yapmasına izin verilmiş bir sigorta şirketi tarafından katılım finans ilkelerine uygun olarak yönetildiği ve ortak risk paylaşımı ile dayanışmam esaslarına dayanan sigorta türünü, Katılım Reasüransı: Katılım finans ilkeleri ile ortak risk paylaşımı ve dayanışma esaslarına dayanan reasürans faaliyetini, Katılımcı Yatırım Fonu: Münhasıran birikim amaçlı hayat katılım sigortalarında, katılımcıların birikim amaçlı ödedikleri katkı primlerinin ve bunların getirilerinin takip edildiği fonu, Likide İmkanı: Risk fonunun ilgili hesap döneminde yasal ve idari yükümlülüklerini yerine getirmede yetersiz kalması durumunda, şirket tarafından risk fonuna fazla vermesiyle birlikte geri alınmak kaydıyla sağlanan geçici süreli finansman imkanını, Mudabere Yönetimi: Şirketin, risk fonunun yönetimi ile sigortayla ilgili diğer teknik ve yasal işlemleri karşılığında aldığı yönetim üreticinin, emek-sermaye ortaklığı çerçevesinde kar paylaşımı esasına göre belirlediği şirket yönetim modelini, Risk Fonu: Katkı primi ödemeleri ile bunlardan kaynaklanan gelirlerin biriktirilmesi ve tazminat ve/veya birikim ödemeleri ile yasal yükümlülükler de dahil olmak üzere yapılan harcama ve giderlerin karşılanması için oluşturulan fonu, SEGEM: Sigortacılık Eğitim Merkezini, Şirket: Sigorta sözleşmelerinin hazırlanması, katkı primlerinin toplanması, tazminatların ödenmesi ve sigortayla ilgili diğer teknik ve yasal işlemleri yapmakla yükümlü olan sigorta şirketini, Vekalet Yönetim Modeli: Şirketin, risk fonuna yönetimi ile sigortalıyla ilgili diğer teknik ve yasal işlemler karşılığında vekalet ücreti aldığı şirketin yönetim modelini ve son olarak Vekalet/Mudabere Karması (Hibrit) Model: Şirketin, risk fonu yönetimi ile sigortalıyla ilgili diğer teknik ve yasal işlemler karşılığında vekalet ücreti aldığı, teknik karın tamamının katılımcılara dağıtıldığı fakat yatırım karının katılımcı le şirket arasında önceden belirlenmiş bir oran üzerinden paylaşıldığı modeli ifade etmektedir.

 

İşbu tanımlardan anlaşılacağı üzere Katılım (Tekafül) Sigortacılığında dayanışma esası mevcuttur ve sigorta şirketi sigortacılık işlemlerini yürütmekte ve organize etmekle yükümlüdür.

 

Katılım Sigortacılığına ilişkin esasalar; yönetim modeli, likidite imkanı, fonların ayrıştırılması, bakiye iadesi ve değerlendirilmesi ve danışma komitesi ve faaliyetleri olarak belirlenmiştir. Risk fonunun yöneticisi olan şirket, risk fonunun katılımcılara karşı yükümlülüklerini uygun yerine getirmesi ve risk fonunun devamının sağlanmasını teminen katılım sigortacılığı alanında sunduğu her bir ürünün herhangi bir dönemde risk fonunun borç ihtiyacı duyumdan her bir riske yönelik olarak doğru fiyatlandırılmasını sağlamakla yükümlü olacaktır. Şirket, vekalet mudabere, vekalet/mudabere karması (hibrit) model veya dayanışma komitesinin onaylayacağı başka bir model çerçevesinde faaliyette bulunabilecektir. Sigorta şirketi ile katılımcılar yapacakları sigorta sözleşmeleri ile yönetmelikte geçen yönetim modellerinden hangisini seçeceğin belirleyecektir. Likidite imkanı bakımından; risk fonunun yasal ve idari yükümlülüklerini yerine getirme hususunda yetersiz kalması ve alınan reasürans veya katılım reasüransı korumasının kifayet etmemesi halinde şirket, yaşanan açığı likidite imkanı yoluyla kapatacaktır ve Şirket tarafından likidite imkanı yoluyla risk fonuna aktarılan tutar, ilerleyen dönemlerde fonda oluşan pozitif bakiyeden karşılanabilecektir. Şirket tarafından sağlanan likitide imkânı karşılığında geri alınacak tutar, danışma komitesinin onayı ile belirlenen araç ve yöntemler ile değerlendirilerek tespit edilebilecektir. Bu husus, şirket internet sitesinde duyurulacaktır. Birbirini takip eden 3 takvim yılı süresince likidite imkânı sunmak durumunda kalan şirket; söz konusu durumun gerekçelerini ve bu durumun giderilmesi için alınacak tedbirleri Müsteşarlığa sunacaktır. Fonların ayrıştırılması çerçevesinde, katılım sigortacılığı faaliyetinde bulunacak kooperatif şirketleri, üyeleri dışındakilere sigortacılık hizmeti sunmaları durumunda, katılımcıların katkılarından oluşan risk fonu ile kooperatif üyelerinin hesaplarını ayrı yönetmekle yükümlü olacaktır. Tazminat ve reasürans/katılım reasüransı ödemeleri, acente komisyon masrafları ve yasal yükümlülükler dahil olmak üzere, sigorta faaliyetleri ile ilgili bütün masraf ve komisyonlar risk fonundan katılımcılar adına şirket tarafından karşılanacaktır. Şirket, birikim amaçlı hayat katılım sigortacılığı ürünlerinde risk fonunun yanında ayrıca katılımcıların birikim amaçlı katkı primi ödemelerinin ve bunların katılım finans ilkelerine uygun yatırım araçlarından elde edilen getirilerinin takip edildiği katılımcı yatırım fonunu da yönetecektir.

 

Bakiye iadesi ve değerlendirilmesi açısından, Şirket, her dönem sonunda risk fonu için genel kabul görmüş aktüeryal ve katılım finans prensiplerine uygun şekilde bakiye hesaplaması yapacak ve söz konusu hesaplama sonrası fonda oluşan açık veya fazla şirket internet sitesinde duyurulacaktır. Katılımcıların sözleşme öncesi veya sigorta sözleşmesinde açıkça bilgilendirilmesi şartıyla, söz konusu bakiyenin fazla vermesi durumunda, bu tutarın;

 

-Katkı primlerinin düşürülmesi için kullanılması,

-Gelecekteki öngörülemeyen riskler için ihtiyat fonunun ayrılması,

-Şirketin pay almasına müsaade edilmeksizin, tamamen ya da kısmen katılımcılar arasında paylaştırılması,

-Danışma komitesinin onaylayacağı başka bir şekilde değerlendirilmesi mümkün olacaktır.

 

Bakiyenin, tamamen ya da kısmen katılımcılara dağıtımı, sigorta sözleşmesinde belirtilmesi ve şirketin yeterli sermaye şartını haiz olduğunun şirket aktüeri tarafından onaylanması kaydıyla, aşağıdaki yollardan biriyle yapılabilecektir.

 

-İlgili dönem içerisinde tazminat alıp almadıklarına bakılmaksızın ödedikleri katkı primlerine göre bütün katılımcılara dağıtılabilecektir.

-İlgili dönem içerisinde hiçbir şekilde tazminat almayan katılımcılara dağıtılabilecektir.

-İlgili dönem içerisinde tazminat alıp almadığına bakılmaksızın fona pozitif katkı sağlayan tüm katılımcılara dağıtılabilecektir.

-Danışma komitesinin onaylayacağı başka bir usulle dağıtılabilecektir.

 

Bakiye iadesi hesaplamaları ile iade hesaplama çizelgeleri, şirketlerin internet siteleri üzerinden yayımlanacak iade çıkması durumunda ise bu tutarın ne şekilde değerlendirileceğinin/dağıtılacağının sigorta sözleşmesinde belirtilmesi ve internet sitesinde duyurulması gerekecektir. Sorumluluk ve hayat katılım sigortacılığı alanlarında faaliyet gösteren şirketler, üstlendikleri risklerin uzun vadeli olması nedeniyle, bakiye hesabı, bakiyenin dağıtım yöntemi ve ne sıklıkla bakiye dağıtımı yapılacağı gibi hususlar, şirket Aktüerinin onayı sonrası danışma komitesinin uygun görüşü ile belirlenecektir. Hak sahipleri tarafından zamanında aranmayan bakiye iadeleri, Özel Hukuk Hükümlerine Tabi Sigortalar Kapsamında Hak Sahiplerince Aranmayan Paralar mevzuatına tabi olacaktır.

 

İşbu Yönetmelikle getirilen Katılım (Tekafül) Sigortasında dayanışma esası mutlak olduğu için şirketlerin kar gütme amacı bulunmamaktadır. Bunun doğal sonucu olarak da şirketler faiz uygulamasına başvurmamaktadır. Katılım sigortasında şirketin riski satın alması gibi bir durum söz konusu olmayıp, riskin şirket ve katılımcılar arasında paylaştırılması söz konusudur.

 

Danışma komitesi ve faaliyetlerini düzenleyen hükme göre; Katılım sigortacılığı faaliyetinde bulunan şirketler, yaptıkları faaliyetlerin katılım sigortacılığı ile katılım finans ilkelerine uygunluğunun sağlanması ve takibi maksadıyla şirket bünyesinde danışma komitesi oluşturacak veya söz konusu faaliyeti dışarıdan hizmet alımı ile gerçekleştirecektir. Danışma komitesi organizasyon yapısı içerisinde şirket yönetim kuruluna bağlı olarak faaliyet gösterecektir. Dışarıdan hizmet alımı yapılan danışma komitesi doğrudan şirket yönetim kuruluna raporlama yapacaktır. Danışma komitesinin görevlerini şu şekilde sıralamak pek tabii mümkündür;

 

-Şirket bünyesinde geçerli olan politika ve prosedürleri katılım finans ilkeleri kapsamında değerlendirmek,

-Katılım reasüransı veya reasürans alınmasını, katılım finans ilkeleri kapsamında onaylamak,

-Şirketin yatırım faaliyetlerinin katılım finans ilkelerine uygunluğuna ilişkin değerlendirme yapmak ve onay vermek,

-Katılım finans ve katılım sigortacılığı ilke ve uygulamaları hakkında şirketin yönetim kuruluna ve diğer ilgili birimlerine danışmanlık yapmak,

-Şirket bünyesinde yeni ürün geliştirme süreçlerine katılmak,

-Şirketin yıllık faaliyet raporlarında, şirket faaliyetlerinin katılım finans ilkelerine uygun olarak yürütüldüğüne ilişkin görüş vermek,

-Müsteşarlığın talebi halinde gerekli bilgileri vermek veya gerekli çalışmaları yapmak,

-Bu Yönetmelik ile verilen diğer görev ve sorumlulukları yerine getirmek.

 

Şirketin yıllık faaliyet raporlarında, şirket faaliyetlerinin katılım finans ilkelerine uygun olarak yürütüldüğüne ilişkin görüş verme görevi, ayrıca danışma komitesinin şirket faaliyetlerinin katılım finans ilkelerine uygun olarak yürütüldüğüne ilişkin görüşü, şirket internet sitesi üzerinden ayrıca duyurulacaktır. Şirket içi danışma komiteleri katılımcıların hak ve menfaatlerinin korunması açısından önemli rol oynayacaktır. Danışma komiteleri şirket faaliyetlerini faizsizlik ilkesi ve katılım finans prensipleri çerçevesinde takip edecektir.

 

Bilgilendirme yükümlülüğüne ilişkin esaslarda şeffaflık ve bilgilendirme detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Buna göre, Katılım sigortacılığının tanımı, prensipleri, farkları, şirket tarafından uygulanan model gibi açıklayıcı bilgiler ile bu Yönetmelikte belirtilen tüm hususlar, şirketlerin internet sitelerinde müstakil bir başlık altında yayımlanacaktır. Katılımcıların doğru ve eksiksiz bilgilendirilmesi ile katılımcıların katılım sigortacılığı ürünü satın aldığının farkında olmasını teminen, şirket, bu farklılığın ayırt edilebilmesi için sigorta bilgilendirme formunu ve sigorta sözleşmesini buna göre düzenlemekle mükellef olacak ve buna ilişkin usul ve esaslar Müsteşarlıkça belirlenecektir. Teknik personel unvanına sahip kişilerin, katılım sigortacılığı ürünlerinin satış işlemlerini yapabilmeleri, usul ve içeriği Müsteşarlıkça belirlenecek ve münhasıran katılım sigortacılığına yönelik olarak SEGEM tarafından yapılacak eğitime katılmaları ile mümkün olacaktır. Katılım sigortacılığı uygulayan şirketlerin risk fonunun risklerini yönetmek maksadıyla reasürans ve/veya katılım reasürans koruması satın almaları mümkün olacaktır. Ancak, şirket tarafından reasürans koruması satın alınması durumunda buna ilişkin danışma komitesi onayının alınmış olması ve katılımcıların bu hususta bilgilendirilmesi gerekecektir. Bu kapsamda, Şirketlerin, reasürans/katılım reasüransı hizmeti aldıkları firmaların bilgilerinin internet sitesi üzerinden duyurulması zorunlu olacaktır.

 

İşbu Yönetmelikte veri paylaşımına ilişkin hükümler de mevcuttur. Katılım sigortacılığın sağlıklı takibi açısından, katılım sigortacılığı prensipleri çerçevesinde prim üretiminde bulunan tüm şirketler aylık dönemler itibarıyla katılım sigortacılığına ilişkin verilerini Müsteşarlığa ve Birliğe gönderecektir. Söz konusu veriler, Birlik internet sayfasında periyodik olarak yayımlanacak, verilerin toplanmasında kullanılacak şablon, Müsteşarlığın onayı alınarak Birlik tarafından hazırlanacaktır. Birlik, söz konusu veriler ışığında, katılım sigortacılığının genel görünümünü içeren Katılım Sigortacılığı Yıllık Sektör Raporunu yayımlanacaktır.

 

İşbu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra, veri paylaşımı düzenleyen 10 uncu madde uyarınca, şirketler tarafından gönderilecek ilk aylık verilerle birlikte, tüm katılım sigortacıları, faaliyete başladıkları dönemden itibaren katılım sigortacılığına ilişkin geçmiş dönem verilerini Müsteşarlığa ve Birliğe gönderecektir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanununda belirtilen şartlara göre kurulan şirketlerden pencere usulü ile faaliyet gösterenlerin faaliyet süresi, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 yıl ile sınırlı olacaktır. Müsteşarlık, bu sürenin 2 yıl daha uzatılmasına karar verebilecektir. Belirtilen süre sınırları içerisinde, 5684 sayılı Sigortacılık Kanununda belirtilen şartlara göre kurulan şirketlerden, pencere usulü ile katılım sigortacılığı faaliyeti göstermeye başlayanlar, bu hususu gecikmeksizin Müsteşarlığa ve Birliğe bildirecektir. Belirtilen süre sınırları içerisinde pencere usulü ile faaliyet gösteren şirketlerin yılsonu faaliyet raporlarında katılım sigortacılığından kaynaklanan faaliyetlerine ait verilerin ayrıca yayımlanması gerekecektir.

 

Kısaca ve özetle, Katılım (Tekafül) Sigortacılık sisteminde, geleneksel sigortacılıktan farklı olarak toplanan primlerden hasar ödemeleri yapıldıktan sonra bir kazanç elde edilmişse bu kazanç katılımcılar ile şirket arasında paylaştırılmaktadır.

 

Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan tarafından yürütülecek işbu yönetmelik yayımı tarihinden 3 ay sonra yürürlüğe girecektir.