| Okuma Süresi: 8 Dakika

GÜMRÜK YÖNETMELİĞİ’NDE DEĞİŞİKLİK

AV. METİNCAN UÇAR

Gümrük Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik İle 7/10/2009 tarihli ve 27369 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gümrük Yönetmeliğinin bazı maddelerinde birtakım değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Süre sınırlarına ilişkin olarak, karayolu taşımacılığında uluslararası sözleşmeler kapsamında başlamış bir transit işlemi kapsamında Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya hariç olmak üzere, özet beyan bilgilerini de içeren transit beyanın taşıtın giriş gümrük idaresine varmasından önce elektronik ortamda giriş gümrük idaresine verileceği şeklinde yeni bir düzenleme getirilmiştir. Deniz taşıtlarının kontrolü açısından, Türkiye karasularından geçen ve hakkında ihbar bulunan veya şüphe edilen eşya yüklü gemilerin ambar kapakları ve eşya konulan diğer yerleri, gümrük idarelerince mühürlenebilecektir.

 

Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi kapsamında yer alan Ticaret Politikası önlemlerinde de değişiklik söz konusudur. Buna göre, Ticaret politikası önlemine tabi eşyadan; Türkiye’nin bazı ülkeler veya ülke grupları ile yaptığı anlaşmalar çerçevesinde veya tek taraflı olarak tanıdığı tercihle tarife uygulamasından faydalanmak amacıyla eşyanın tercihli menşeini tevsik eden belgelerin ibraz edilmesi halinde, serbest ticaret anlaşmaları veya Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi çerçevesinde tercihli tarife uygulamasının oradan kalktığı tarihten önce gümrük gözetimi altında bulunan dolaşımda olmayan eşyaya ait dördüncü fıkranın a bendinde sayılan belgelerin ibraz edilmesi halinde, doğrudan ticaret politikası önleminin uygulandığı ülkeden ithal edilen veya önlem kararı alınan ülke menşeli olduğu beyan edilen ve ilgili mevzuatı uyarınca önleme ilişkin belge ibraz edilen eşyanın serbest dolaşıma girişinde bundan böyle menşe şahadatnamesi aranmayacaktır.

 

Gümrük Yönetmeliğinin Dördüncü kitabının üçüncü kısmının 212 ila 244. Maddeleri arasında düzenlenen “Transit Rejimi”ne ilişkin ciddi ve kapsamlı değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Transit rejim; ulusal transit rejimi, 14/11/1975 tarihli TIR Karneleri Himayesinde Uluslararası Eşya Taşınmasına Dair Gümrük Sözleşmesi (TIR Sözleşmesi), 22/6/2012 tarihli ve 6333 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 20/5/1987 tarihli Ortak Transit Rejimine İlişkin Sözleşme, 26/6/1990 tarihli Geçici İthalat Sözleşmesi ve 19/6/1951 tarihli Kuvvetlerin Statüsü Hakkında Kuzey Atlantik Anlaşmasına Taraf Devletler Arasındaki Sözleşme kapsamındaki transit işlemlerini kapsayacaktır. Eşyanın serbest bırakılması, hareket gümrük idaresinin, eşyanın transit rejiminde öngörülen amaçlara uygun olarak sevkine izin verdiği tasarrufu; Hareket gümrük idaresi, eşyanın transit rejimine tabi tutulmasına ilişkin beyanın kabul edildiği gümrük idaresini; Kağıt usul, ulusal ve ortak transit rejimlerinde standart usulün elektronik yollarla yürütülmesinin mümkün olmadığı durumlarda, transit beyanının sunulması ve kontrolü ile transit işleminin izlenmesine olanak veren, kağıt belge kullanılmasına dayalı usulü; Kefil, teminat tutarına kadar doğabilecek gümrük vergileri ve diğer yükleri asıl sorumlu ile birlikte müştereken ve müteselsilen ödemeyi yazılı olarak üstlenen gerçek veya tüzel üçüncü kişiyi; Ortak Transit Rejimi, eşyanın yetkili makamların denetimi altında Ortak Transit Rejimine İlişkin Sözleşme kapsamında Akit Taraflardan birinin idaresinden en az bir sınır geçerek aynı Akit Tarafın başka bir idaresine veya başka bir Akit Tarafın idaresine taşınmasında uygulanan gümrük rejimini; Rejim Hak Sahibi (Asıl Sorumlu), transit rejimi beyanında bulunan veya hesabına transit rejimi beyanında bulunulan ve transit rejimi kapsamında gümrük idaresine karşı mali olarak sorumlu olan kişiyi; Sistem, ortak ve ulusal transit rejimlerine ilişkin işlemlerin yürütüldüğü Yeni Bilgisayarlı Transit Sistemini (NCTS); Transit Refakat Belgesi de, eşyanın hareket gümrük idaresince serbest bırakıldığı andan itibaren eşyaya ve taşımaya eşlik eden ve transit beyanı bilgilerini içeren, Ek-48’deki örneğe uygun olarak Ek-49’daki açıklamalar çerçevesinde düzenlenen belgeyi ifade edecektir.

 

Transit refakat belgesi ve kalem listesi ortak ve ulusal transit rejimlerinde eşyanın hareket gümrük idaresince serbest bırakıldığı andan itibaren eşyaya ve taşımaya eşlik etmek üzere, transit refakat belgesi kullanılacaktır. Transit refakat belgesine, Ek-50’deki örneğe uygun şekilde ve Ek-51’deki açıklamalar çerçevesinde düzenlenen kalem listesi eklenecek ve kalem listesi transit refakat belgesinin ayrılmaz bir parçasını oluşturacaktır. Bir transit refakat belgesi kapsamı eşyanın birden fazla alıcısı ya da göndericisi bulunması durumunda, alıcı ya da göndericilere ilişkin bilgiler kalem listesine kaydedilecektir.

 

Transit rejiminde sözlü beyana tabi eşyalar belirlenmiştir. Yolcuların beraberinde bulunmak kaydıyla; yurt dışından getirilen veya geçici depolama yeri veya antrepolardan çıkarılan ve kişisel veya hediyelik eşya muafiyeti dışında kalan eşyanın ulusal transit rejimine tabi tutulmasında, talep edilmesi halinde, 172. madde hükümlerine göre sözlü beyan ile işlem yapılacaktır. Söz konusu eşyanın ticari miktar ve mahiyette olması halinde bu madde hükmün uygulama alanı söz konusu olmayacaktır.

 

Rejim hak sahibinin yükümlülüklerinde de bazı değişiklikleri yapılmıştır. Teminat aranmayan haller ve teminattan vazgeçmenin uygulandığı durumlar saklı kalmak üzere, transit rejimine konu eşyaya ilişkin doğabilecek gümrük vergilerinin ödenmesini sağlamak üzere gerekli teminatı vermekle, Kontrolden sorumlu yetkili makamlarca talep edildiğinde ve belirlenen süre içinde gerekli tüm bilgi ve belgeleri sunmakla ve gerekli tüm yardımı sağlamakla yükümlü olacaktır. Rejim hak sahibi ile rejim hak sahibi hesabına transit beyanında bulunanlar, bu Yönetmeliğin 113 üncü maddesi kapsamında beyannamede yer alan bilgiler ile beyanname eki belgelerin doğruluğu ve gerçekliğinden sorumlu olacaktır.

 

Transit rejimi kapsamında taşınan eşya için tahakkuk edebilecek gümrük vergilerinin ödenmesini garanti altına almak amacıyla teminat verilmesi zorunludur. Ancak, Havayolu, Boru Hattı, Denizyolu ve 235. Madde çerçevesinde basitleştirilmiş usulde demiryolu ile yapılan taşımalarda teminat aranmayacaktır. Ortak transit rejimi çerçevesinde Bakanlıkça verilen kapsamlı teminat kullanma izni kapsamındaki teminatlar, ulusal transit işlemlerinde de kullanılabilecektir. Transit rejiminde birtakım ayniyet önlemleri getirilmiştir. Ulusal ve ortak transit rejimi altında taşınan eşyanın ayniyeti genel kural olarak mühürleme ile sağlanır. Ancak, diğer ayniyet önlemleri dikkate alınarak, eşyanın tanımının, eşyanın kolayca tanınmasına yeterli açıklıkla imkân vermesi ve transit beyanının eşyanın miktarı ile cinsi ve eşyanın seri numarası gibi belirleyici özelliklerini içermesi koşuluyla, hareket idaresince eşyanın mühürlenmeksizin sevkine karar verilecektir. Yakalamaya tabi eşyanın transiti için Kanunun 55 inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında yasaklanan eşya ile 56. maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren eşyanın ve kanun veya genel idari düzenleyici işlemlerle ithali yasaklanan eşyanın transitine izin vermeye gümrük ve ticaret bölge müdürlükleri yetkili olacaktır. Hayvan ve hayvansal maddeler ile bitki ve parçalarının sınır gümrük idaresinde uluslararası anlaşma kanun ve ikincil mevzuat düzenlemelerine göre gerekli sağlık muayeneleri, ilgili kurumun personeli tarafından yapılacaktır. Bu muayeneler yapılmadan gümrük idaresi eşyanın serbest bırakılmasına veya sevkine izin vermeyecektir. Hayvan ve hayvansal maddeler, bitki ve parçalarının giriş ve çıkış kapıları ve bunların Türkiye’den transit geçirileceği yollar hususunda kanun, tüzük ve anlaşma hükümleri göz önünde tutulacaktır.

 

Denizyolu ile transite ilişkin özel hükümler getirilmiştir. Bir Türk limanından başka bir Türk limanına transit olunacak eşyayı, yalnız Türk bandıralı gemiler nakledebilecektir. Yabancı limanlara yapılacak transit isteklerinin kabulü için, özet beyan veya özet beyan yerine geçen belgelerde eşyanın gideceği yerin Türkiye Gümrük Bölgesi dışında yabancı bir liman olarak gösterilmesi gerekecektir. Serbest dolaşımda bulunan ve bulunmayan eşyayı birlikte taşıyan Türk bandıralı gemilerin sahip, kaptan veya acenteleri, bu iki türlü eşyanın birbirine karışmaması için, gereğine göre, bunları ayrı yer ve bölümlere koymak veya gümrük idaresince uygun görülecek tedbirleri almak zorundadır. Serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın bir Türk limanına sevkine izin verilebilmesi için, eşyanın gideceği limandaki gümrük idaresinin, o eşyanın gümrük işlemlerini yapmaya yetkili olması gerekecektir. Türk bandıralı geminin, kazan, makine veya teknesinde ortaya çıkan bir arıza sebebiyle yoluna devam edememesi halinde, kurtarma amacıyla, yükü, yabancı bir gemiye aktarılabilecektir. Yabancı bir limana götürmek üzere Türk limanlarından eşya alan yabancı bayraklı gemilerin, kazaya uğraması, makinelerinin bozulması, haciz altına alınması, sefer değiştirmesi için emir alması gibi yoluna devamına mani sebeplerden ötürü, yükünü bir Türk limanında başka bir gemiye nakletmesine, yabancı bir limana sevk edilmek üzere, bir Türk limanından diğer bir Türk limanında bulunan başka gemilere taşınacak söz konusu eşya, nakliyatının deniz üstünde olmak şartıyla, yabancı bandıralı gemilerle yapılmasına da izin verilir. Bir Türk limanına denizyolu ile gelen serbest dolaşımda olmayan eşyanın gemiden indirilmeksizin aynı gemi ile bir başka Türk limanına taşınması durumunda transit beyannamesi düzenlenmeyecektir.

 

Telef ve kayıp eşya açısından, Transit rejimine tabi eşyanın mücbir sebep veya beklenmeyen haller nedeniyle telef veya kaybının kanıtlanması halinde, gümrük vergileri aranmayacaktır. Ancak; suçüstü şeklindeki hırsızlıklar, hazırlık tahkikatı üzerine Cumhuriyet Savcılığınca verilen belge ile, hasar, telef veya kayıp herkesçe bilinen ve duyulan başka olaylar yüzünden olmuşsa, o yerin en büyük mülki idare amiri tarafından verilecek belge ile, trafik kazaları, trafik kaza raporuna göre ve en yakın gümrük idaresi tarafından yapılan tespit sonucunda gümrük idare amirinin vereceği karar ile kanıtlanacaktır.

 

Bakanlığın rejim hak sahibinin başvurusu üzerine, duruma göre birtakım basitleştirmelere izin verme yetkisi vardır. Kapsamlı teminat veya teminattan vazgeçme, belirli taşıma şekillerine özgü basitleştirmeler, demiryolu ile taşınan eşya, havayolu ile taşınan eşya, denizyolu ile taşınan eşya, boru hattı ile taşınan eşya için basitleştirme söz konusudur. Basitleştirme izninin genel koşulları da işbu değişiklikte yer almıştır.

 

Ulusal transit rejiminde serbest dolaşımda olmayan eşyada beyana aykırılık hükmünde kapsamlı değişiklikler yapılmıştır. Türkiye Gümrük Bölgesine getirilerek, ulusal transit rejimi altında taşınan serbest dolaşımda olmayan eşyanın, varış gümrük idaresince yapılan muayenesi sonucunda beyana göre eksik çıkması halinde; varış gümrük idaresince, eksik çıkan miktar üzerinden hareket gümrük idaresine uyuşmazlık bildirilecektir. Eksikliğin mahrecindeki eksik yüklemeden veya yanlış beyandan kaynaklandığının, uyuşmazlık bildiriminden itibaren 28 gün içerisinde rejim hak sahibince hareket gümrük idaresine ispat edilmesi gerekecek ve bu süre yazılı başvuru halinde 28 gün daha uzatılabilecektir. Eksikliğin sebebinin, süresi içerisinde ispat edilmesi halinde işlemler tamamlanacak ve hareket gümrük idaresince rejim ibra edilecektir. Eksikliğin sebebinin süresi içerisinde ispat edilememesi halinde, gümrük vergileri ve diğer yüklerin tahsil edilmesinin yanı sıra, Kanunun 241. maddesinin birinci fıkrası uygulanarak işlemler tamamlanacak ve hareket gümrük idaresince rejim ibra edilecektir. Varış gümrük idaresinde, sistemde kontrol sonucu girilmeden, yükümlüsünce eksikliğe ilişkin gümrük vergileri ve diğer yüklerin ödenmek istenmesi ve bunların varış bildirimini müteakip üç gün içinde ödenmesi halinde, varış gümrük idaresi sistem üzerinden uyuşmazlığın çözümünün beklenilmediğini ve vergilerin ödendiğini içeren mesajı hareket gümrük idaresine gönderecektir. Bu durumda, hareket gümrük idaresince ilave bilgi ve belge aranmaksızın rejim ibra edilecektir. Bu süre içinde gerekli ödemenin yapılmaması halinde varış gümrük idaresi kontrol sonucunun uygun olmadığını ve uyuşmazlığın hareket gümrük idaresince çözüleceğini belirtir ve işlemler (a) bendine göre yapılacak ve Türkiye Gümrük Bölgesinin dışına çıkarılacak eşya için vergilerin tahsilini müteakip aracın çıkışına izin verilecektir.

 

Ulusal ve ortak transit rejimlerinde serbest dolaşımda olmayan eşyada beyana aykırılıklar için ortak hükümler ele alınmıştır. 239 ve 240. maddelere konu eksiklik veya fazlalığın eşyanın tabiatı icabı, Ek-11’de yer alan oranlarda olduğunun anlaşılması halinde, eksiklik veya fazlalık takibatı yapılmayarak işlemler varış gümrük idaresince tespit edilen miktar üzerinden sonuçlandırılacaktır. Eksiklik veya fazlalık takibatı gerektiren durumlar için takibat ve varsa cezaî işlem, eksiklik veya fazlalığın tamamı için değil, Ek-11’de belirtilen oranları aşan kısmı için uygulanacaktır. Varış gümrük idaresinde yapılan kontrol neticesinde tespit edilen 239 ve 240. maddelere konu aykırılığın, Kanunu ve/veya 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununu da ihlal ettiği sonucuna varılması durumunda ilgili hükümler uyarınca gerekli işlemler yapılacaktır. Varış gümrük idaresinde yapılan kontrol neticesinde, taşıta tatbik edilen mühürlerin sağlam olduğu, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun ihlal edildiğine yönelik bir tespitte bulunulmadığı ve 239 ve 240. maddeler çerçevesinde bir eksiklik ya da fazlalık bulunmadığı; ancak, eşyanın tarife alt pozisyonunun beyan edilenden farklı olduğunun tespit edildiği hallerde Kanunun 241. maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem gerçekleştirilecektir.

 

Yükümlü ve kefile yönelik tahsilat işlemleri ile ilgili; ilgili gümrük idaresince transit işleminin usulüne uygun olarak gerçekleştirilmediğinin tespit edilmesi durumunda tahsilat işlemi başlatılacak ve ilgili gümrük idaresince yükümlüsüne tebliğ edilen gümrük vergileri ve diğer yükler, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilecektir. Süresi içinde ödenmeyen kesinleşmiş gümrük vergileri ve diğer yükler için, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun ilgili hükümleri çerçevesinde, ilgili gümrük idaresince kefil nezdinde tahsilat işlemi başlatılacaktır. Ortak transit rejimi kapsamı işlemlerde kefilden tahsilatın yapılabilmesi için, gerekli bildirimlerin öngörülen sürelerde kefile yapılmış olması gerekmektedir. Kefil tarafından süresi içinde ödenmeyen gümrük vergileri ve diğer yükler için kefil nezdinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takibata geçilecektir. Teminatın yeterli olmaması halinde kalan tutar, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre yükümlüsünden tahsil edilecektir.

 

Geçici depolama yerlerinde izni düzenleyen hükümde de önemli değişiklikler gerçekleştirilmiştir. 513. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde, ikinci fıkrasında yer alan “başmüdürlüğe” ibaresi “bölge müdürlüğüne”, dördüncü fıkrasında yer alan “Başmüdürlük” ibaresi “Bölge müdürlüğü”, beşinci fıkrasında yer alan “çalıştırma” ibaresi “çalışma” olarak değiştirilmiştir. Geçici depolama yeri bulunmayan yerlerdeki eşyanın konulduğu yerin geçici depolama yeri olarak kabul edilmesine ilişkin başvuru ve buna ilişkin işlemler, gümrük müdürlüğünün görüşü üzerine bağlı bulunulan bölge müdürlüğünce sonuçlandırılarak Bakanlığa bilgi verilecektir. Geçici depolama yeri olarak kabul edilen söz konusu yerlere konulan eşyaya ilişkin gümrük işlemlerinin tamamlanmasını müteakip bu yerin geçici depolama yeri statüsü sona erecektir. Geçici depolama yeri işleticilerinin gümrüğe karşı sorumlukları da ele alınmıştır. Eşyanın geçici depolama yerine giriş ve çıkışına ilişkin kayıtlar, geçici depolama yeri işleticilerince bilgisayar ortamında tutulacaktır. Geçici depolama yerlerinde bulunan eşyanın geçerli veya zorlayıcı nedenler dışında ziyanından, hasara uğramasından veya değiştirilmesinden doğan mali sorumluluk işleticilere ait olacaktır. Bu sorumluluk söz konusu eşyaya ait gümrük vergileri ile Kanunun 236. maddesindeki cezaların gümrük idaresine ödenmesini de kapsayacak ve sorumlular hakkında duruma göre ayrıca 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uyarınca işlem yapılacaktır.

Gümrük Antrepoları yatırım izni ile ilgili kapsamlı değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Antrepo açma ve işletme izni almak üzere başvuracak gerçek ve tüzel kişiler, yatırım yapmadan önce, antreponun bağlı bulunacağı gümrük müdürlüğüne dilekçe ile başvuracaktır. Akaryakıt antrepoları hariç olmak üzere, özel antrepolar için yatırım izni aranmayacaktır. Yatırım izni yalnızca kamu kuruluşları ve belediyeler ile 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş, asgari iki yıldır faaliyette bulunan ve ödenmiş sermayesi; gelişmiş yöre kapsamındakiler için 2.500.000 TL; normal yöre kapsamındaki iller için 1.000.000 TL; kalkınmada öncelikli yöre kapsamındaki iller için 500.000 TL olan anonim ve Limited şirketlere verilebilecektir. Asgari iki yıldır faaliyette bulunma ve ödenmiş sermaye miktarının tespitinde, anonim ve limited şirketlerde unvan değişikliği veya şirket birleşmeleri göz önünde bulundurulacaktır.

 

Antrepoya eşya girişinin durdurulması ve iznin geri alınmasına ilişkin olarak; maddenin uygulanmasında, Ek-80’in II. Antrepolarda Aranacak Şart Ve Nitelikler bölümünün “C. Antrepo Şartlarına İlişkin Kusurlar” kısmında yer alan hafif, orta ve ağır kusurlar dikkate alınacaktır. Yapılan inceleme, denetim veya işlemlerde antrepoda Ek-80’de sayılan kusurların tespiti halinde antrepo işleticilerine ilk tebligat tarihinden başlamak üzere “Hafif Kusur”da üç ay, “Orta Kusur”da bir ay süre verilerek yükümlülüklerin yerine getirilmesi bildirilerek bu sürede antrepoya eşya girişine izin verilecektir. “Hafif Kusur” veya “Orta Kusur”un verilen süre içerisinde giderilememesi ile “Ağır Kusur” durumlarında antrepoya eşya girişine izin verilmez ve ikinci fıkra uyarınca işlem yapılacaktır. Bu fıkra kapsamında verilen süreler en fazla bir kez ve verilen süre kadar uzatılacaktır.

 

Bu yönetmeliğin 1. Maddesi 15/8/2017 tarihinde, 6. Maddesi 1/11/207 tarihinde, 21. Ve 28 maddeleri 1/1/2018 tarihinde ve diğer hükümleri de yayım tarihinde yürürlüğe girecek ve bu yönetmelik hükümleri Ticaret ve Gümrük Bakanlığı tarafından yürütülecektir.

 

22/6/2012 tarihli ve 6333 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 20/5/1987 tarihli Ortak Transit Rejimine İlişkin Sözleşme, 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Yönetmeliğinin 212 ila 244. Maddelerine dayanılarak hazırlanan 4 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliği (Transit Rejimi) ile basitleştirilmiş usuller kapsamında belirlenecek usul ve esaslar saklı kalmak üzere, eşyanın ortak transit rejimi ve ulusal transit rejimi çerçevesinde taşınmasında uygulanacak gümrük işlemlerine ilişkin usul ve esasların düzenlenmesi amaçlanmıştır.

 

27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunun 84 ila 92 nci maddeleri ve 7/10/2009 tarihli ve 27369 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gümrük Yönetmeliği 237 nci maddesine dayanılarak hazırlanan 5 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliği (Transit Rejimi) ile transit rejimi çerçevesinde eşyanın havayolu ile basitleştirilmiş usulde taşınmasına ilişkin olarak uygulanacak usul ve esasların düzenlemesi amaçlanmıştır.